Dlaczego każdy z nas komunikuje się inaczej? Cztery style komunikacji według Virginii Satir

Czy zdarzyło Ci się zastanawiać, dlaczego w sytuacjach stresowych ludzie reagują tak różnie? Jedni przepraszają, nawet gdy nie zawinili. Inni podnoszą głos i szukają winnych. Są też osoby, które zaczynają wszystko analizować, oraz takie, które zmieniają temat lub żartują, unikając trudnej rozmowy.

Virginia Satir – amerykańska psychoterapeutka i jedna z prekursorek terapii rodzin – zauważyła, że nasze zachowania nie są przypadkowe. Są efektem doświadczeń z dzieciństwa i sposobów radzenia sobie z emocjami, których nauczyliśmy się na wczesnym etapie życia.

Komunikacja to coś więcej niż słowa

Większość z nas uważa, że komunikacja polega na mówieniu. Tymczasem słowa są tylko jednym z jej elementów.

Na to, jak jesteśmy odbierani przez innych, wpływają również:

• ton głosu,
• mimika,
• gesty,
• postawa ciała,
• kontakt wzrokowy,
• tempo mówienia.

Możemy powiedzieć „Nic się nie stało”, a jednocześnie zaciskać pięści, unikać spojrzenia rozmówcy i mówić drżącym głosem. W takiej sytuacji nasze ciało przekazuje zupełnie inną informację niż wypowiadane słowa.

To właśnie dlatego terapeuci zwracają uwagę nie tylko na treść wypowiedzi, ale również na sposób jej przekazywania.

Cztery style komunikacji według Virginii Satir

Satir zauważyła, że pod wpływem stresu większość ludzi korzysta z jednego dominującego stylu komunikacji. Nie oznacza to, że jesteśmy „skazani” na jeden sposób reagowania, ale zwykle właśnie ten styl uruchamia się automatycznie, gdy czujemy zagrożenie.

1. Pacyfista – „Najważniejsze, żeby wszyscy byli zadowoleni”

Pacyfista stara się za wszelką cenę utrzymać dobre relacje z innymi. Często przeprasza, zgadza się z otoczeniem i rezygnuje z własnych potrzeb.

Na pierwszy rzut oka wydaje się spokojny i ugodowy, jednak jego zachowanie często wynika z głębokiego lęku przed odrzuceniem.

Skąd bierze się ten styl?

Najczęściej rozwija się u osób, które dorastały w środowisku, gdzie akceptacja była uzależniona od posłuszeństwa lub unikania konfliktów. Dziecko uczy się wtedy prostego mechanizmu:

„Jeżeli będę grzeczny i nie będę sprawiał problemów, zostanę zaakceptowany.”

W dorosłym życiu prowadzi to do trudności z odmawianiem, stawianiem granic oraz wyrażaniem własnych potrzeb.

2. Oskarżyciel – „To przez ciebie”

Oskarżyciel reaguje na stres poprzez krytykę i kontrolowanie innych. Często używa słów „zawsze” i „nigdy”, podnosi głos oraz wskazuje winnych.

Może sprawiać wrażenie osoby pewnej siebie, jednak pod tą postawą często kryją się lęk i poczucie zagrożenia.

Skąd bierze się ten styl?

Osoby o takim sposobie komunikowania często wychowywały się w środowisku pełnym krytyki, rywalizacji lub surowych wymagań. W takich warunkach dziecko dochodzi do wniosku:

„Jeżeli będę silniejszy od innych, nikt mnie nie skrzywdzi.”

Choć kontrolowanie otoczenia daje chwilowe poczucie bezpieczeństwa, na dłuższą metę utrudnia budowanie bliskich relacji.

3. Komputer – „Skupmy się na faktach”

Komputer stawia na logikę i racjonalność. Mówi spokojnie, analizuje sytuacje i unika okazywania emocji.

Może być postrzegany jako profesjonalny i opanowany, jednak często ma trudność z mówieniem o własnych uczuciach.

Skąd bierze się ten styl?

Najczęściej rozwija się u osób, które słyszały w dzieciństwie komunikaty typu:

• „Nie płacz.”
• „Bądź silny.”
• „Emocje niczego nie rozwiązują.”

Z czasem uczą się, że emocje należy ukrywać, a jedynym bezpiecznym sposobem funkcjonowania jest kierowanie się rozumem.

4. Mętlik – „A w ogóle to…”

Mętlik zmienia temat, odpowiada nie na zadane pytanie i łatwo się rozprasza. Jego wypowiedzi mogą wydawać się chaotyczne, jednak takie zachowanie pełni ważną funkcję.

Skąd bierze się ten styl?

Najczęściej rozwija się u osób dorastających w nieprzewidywalnym lub chaotycznym środowisku. Gdy rozmowa staje się zbyt trudna lub emocjonalna, zmiana tematu pozwala uniknąć konfrontacji z bolesnymi uczuciami.

Chaos staje się więc sposobem ochrony przed stresem.

Czy któryś styl jest lepszy od pozostałych?

Nie.

To jedna z najważniejszych myśli Virginii Satir.

Każdy z opisanych stylów był kiedyś skutecznym sposobem radzenia sobie z trudną rzeczywistością. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy korzystamy z niego automatycznie, niezależnie od sytuacji.

Pacyfista może zapominać o własnych potrzebach.

Oskarżyciel może odpychać innych swoją krytyką.

Komputer może mieć trudność z budowaniem bliskich relacji.

Mętlik może unikać rozwiązywania problemów.

Czy można zmienić swój styl komunikacji?

Tak.

Pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie własnych schematów reagowania. Dopiero wtedy możemy nauczyć się nowych sposobów komunikowania się – bardziej świadomych, elastycznych i dostosowanych do sytuacji.

Terapia nie polega na „pozbyciu się” któregoś ze stylów, ale na poszerzeniu repertuaru zachowań. Dzięki temu człowiek zyskuje możliwość wyboru zamiast automatycznej reakcji.

Podsumowanie

Styl komunikacji nie definiuje naszej osobowości. Jest raczej historią o tym, jak nauczyliśmy się radzić sobie z emocjami i relacjami z innymi ludźmi.

Im lepiej rozumiemy własne wzorce komunikacyjne, tym łatwiej budujemy zdrowe relacje – zarówno w rodzinie, jak i w życiu zawodowym.

Być może po przeczytaniu tego artykułu zadajesz sobie pytanie: który z tych stylów jest mi najbliższy? Sama odpowiedź może być pierwszym krokiem do lepszego poznania siebie i bardziej świadomej komunikacji z innymi.